Hikâye Anlatmak: John Berger ile Susan Sontag’ın çeyrek asırlık sohbeti

John Berger ile Susan Sontag’ın 1983’teki televizyon söyleşisini, bir başka söyleşilerini ve yaklaşık çeyrek yüzyıla yayılan mektuplaşmalarını bir araya getiren Hikâye Anlatmak, Metis Yayınları’ndan çıktı. Kitabın merkezindeki soru, sahneyle uğraşan herkesi ilgilendiriyor: Bir hikâye anlatıldığında, dinleyen kişi o hikâyenin neresinde durur?

Eleştirel düşüncenin yirminci yüzyıldaki iki etkili sesi, John Berger ile Susan Sontag, ayrı ayrı çok okundu. Ama aralarındaki dostluk bugüne kadar pek bilinmiyordu. Benoît Bourreau’nun hazırladığı Hikâye Anlatmak, bu boşluğu doldurmak için yola çıkıyor. Kitap, Özge Çelik’in çevirisiyle Metis Yayınları’ndan yayımlandı; önsöz ve sonsözü Nesrin Demiryontan çevirdi.

İKİ SÖYLEŞİ VE MEKTUPLAR

Kitap üç ana bölümden oluşuyor. İlki, kitaba adını veren 1983 tarihli söyleşi. Bu söyleşi, Channel 4’ün Voices programının “To Tell A Story” başlıklı bölümünde yayımlanmıştı. İkincisi, “Bana Bir Şey Yolla” başlığıyla toplanan ve 1975–1998 yıllarını kapsayan mektuplar. Üçüncüsü ise 1974 tarihli “Benlik ile Sistem Arasında” başlıklı söyleşi. Bourreau’nun önsözüne göre ikilinin ilk ortak kamusal görünümü Oxford’daki Vietnam Haftası’ndaydı; bu konuşma daha sonra Londra’da Let Vietnam Live! başlıklı bir broşür olarak basılmıştı. İkisi ilk kez ise Colorado’daki Rocky Dağları’nda karşılaşmıştı.

ANLATICI, KARAKTER, DİNLEYİCİ

Kitabın tiyatro okuru için en çarpıcı yanı, 1983 söyleşisinde iki yazar arasında açılan görüş ayrılığı. Berger’e göre her hikâyenin kendine özgü bir öznelliği var. Bu öznellik üç tarafın ortak ürünü: anlatıcının, hikâyedeki karakterlerin ve dinleyicinin. Sontag ise bu fikre mesafeli duruyor. Yazdıklarının okunacağını bildiğini, ama okurun öznelliğinin öykünün bir parçası haline nasıl gelebileceğini tahayyül edemediğini söylüyor. Berger buna çocuklukta dinlenen hikâyeleri hatırlatarak karşılık veriyor: “Kimdin o zaman sen? Kendin miydin?” Bu tartışma, seyircinin bir gösterinin tamamlayıcısı mı, yoksa yalnızca alıcısı mı olduğu sorusuna doğrudan dokunuyor.

ÇEYREK ASIRLIK BİR DOSTLUK

Kitapta söyleşilerin yanında mektuplar da var ve bunlar ikilinin ilişkisinin daha gündelik yüzünü gösteriyor. Bu ilişki çoğu zaman canlı ve zorlayıcı, kimi zaman sıradan, ama her zaman sevecen bir ilişki olarak tarif ediliyor. Metis’in tanıtım metni de benzer bir vurgu yapıyor: İki yazar birbirine takılırken bir yandan da birbirinde yeni fikirler uyandırıyor. Kitabı hazırlayan Benoît Bourreau, Paris’te yaşayan bir yazar ve sinemacı; sinema çalışmaları sanatın estetiği ve mirası ile belleğe dayalı anlatılar üzerine yoğunlaşıyor.

Kitap ilk kez bu yıl yayımlandı. İngilizce baskısı Mart 2026’da Canongate Books tarafından yapıldı. Kitabın İspanyolca baskısı da Contar una historia adıyla yayımlandı.

“Hikâye Anlatmak – John Berger, Susan Sontag”

Hazırlayan: Benoît Bourreau

Çeviri: Özge Çelik

Önsöz ve sonsöz çevirisi: Nesrin Demiryontan

Yayıma hazırlayan: S. Melis Baysal, Semih Sökmen

Metis Yayınları, Ekim 2026, 112 sayfa, 260 TL