Düğün ya da Davul: Davulun sesi kime hoş gelir?
DİLAN AYDEMİR
Düğün ya da Davul, Haşmet Zeybek’in halk tiyatrosu geleneğini çağdaş bir eleştirel bakışla yeniden ürettiği, düğünü merkeze alan bir politik taşlama. İlk bakışta şenlikli bir köy düğünü atmosferi kuran; davulların çalındığı, halayların kurulduğu, türkülerin söylendiği oyunda, sevdaya maddi değer atfeden, bireyin iradesini kader adı altında dizginlemeye çalışan bozulmaya yüz tutmuş ya da çoktan bozulmuş bir toplumsal yapının güçlü bir eleştirisi var.
Ankara Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın sezon başında prömiyer yapan oyunu “Düğün ya da Davul”da seyirciye kolay bir mutluluk sunulmuyor. Oyunun temel çatısı, bireysel arzu ile toplumsal zorunluluk arasındaki gerilimin yansımalarını sunarken, sevdalılar, kaderine karşı koyanlar ya da boyun eğenler, çemberin dışına itilenler ve düzenin yaratıcıları aynı sahnede bir araya geliyor. Ancak oyunda hiçbir karakter bütünüyle bireysellikleriyle ele alınmıyor. Yazar Haşmet Zeybek, karakterlerini derinlikli bireyler olarak değil, toplumsal rolleri gereği davranan tipler olarak kurmayı tercih ederek, hikâyenin eleştirel gücünü artırıyor. Hikâye, tek tek kişilerin dramından çok, bu dramları ortaya çıkaran olaylara odaklanmayı seçiyor.
KÖY SEYİRLİK BİR TAŞLAMA
Oyun, biçim olarak köy seyirlik oyunlarının alışkın olduğumuz açık yapısını ve taşlama geleneğini merkezinde tutuyor. Taklitler, şakalar ve abartı kullanılıyor; sahnede kurulan dünyanın bir “oyun” olduğunun sürekli olarak altı çiziliyor. Bu tutum, seyirciyi duygusallıktan ziyade düşünsel bir çerçeveye çağırmak için kullanılıyor. Yer yer melodramatik ögeler taşıyan oyun, Yeşilçam estetiğini zihnimizde çağrıştıran sahneleri bünyesinde barındırıyor. Melodramın tanıdık kalıpları da ironik bir üslupla oyunda yerini alıyor.
Müzikler ve danslar, oyunun dramaturjisinde belirleyici. Halay, kolektif coşkunun yanı sıra kolektif baskının da simgesine dönüşüyor. Zeybek, bireysel duruşun ve karşı koyma arzusunun bedensel ifadesi olarak karşımıza çıkartılıyor. Rap gibi güncel müzik türlerinin geleneksel formlarla birlikte kullanılması, oyunun salt geçmişe ait bir köy hikâyesi olmadığını; güncelliğini bugün dahi koruyan toplumsal sorunlara işaret ettiğini vurgulamakta. Oyun adeta geleneksel olanın kutsallığını kırıyor, ancak bunu yaparken geleneksel olanın görünürlüğünü de arttırıyor.
DAVULUN SESİ
Davul, oyundaki en güçlü simgesel araçlardan biri. Çaldığında oyuncuları harekete geçiren davul sesi, oyunda yalnızca bir eğlence unsuru olarak değil, itaat etmenin bir karşılığı oluyor. Oynamayanın dışlandığı, duranın görünür olduğu bir düzeni zihnimizde canlandırıyor. Hemen hemen herkesin keyifle, yarınlar yokmuşçasına eşlik edeceği sahnedeki şenlik, aynı zamanda bireylerin yaşadığı zorunlulukları, zorlukları da gözler önüne seriyor. Oyunda sık sık başvurulan gülmece, zorunlulukların, zorlukların yarattığı gerilimi yumuşatmaya yetmiyor; aksine, onu daha da belirginleştiren bir rol üstleniyor.
Düğün ya da Davul, seyirciyi bir düğüne davet ederken, bu davetin ardındaki ideolojik mekanizmaları gözler önüne sermeyi dert edinen bir oyun. Güldürürken rahatsız ediyor, bildiğimizi sandığımızı yabancılaştırıyor ve geleneği romantikleştirmek yerine sorgulatıyor. Aşkı, âşık olmayı anlatıyor gibi hissettirirken, aşkın içine hapsedildiği bozuk düzeni de anlatmayı da gerekli görüyor. Bu yönüyle oyun halk tiyatrosu geleneğine sıkıca yaslanırken, çağdaş politik tiyatronun eleştirel damarını güçlü biçimde gösteriyor.
“Düğün ya da Davul”
Yazar: Haşmet Zeybek
Yönetmen: Volkan Özgömeç
Yönetmen Yardımcıları: Firdevs Aylin Tez, Hasan Erten
Dekor Tasarımı: Emre Kaleci
Işık Tasarımı: Volkan Soylu
Koreografi: Sinem Sevgi
Kostüm Tasarımı: Sevgi Terlemez, Abdullah Uzun
Sahne Amiri: Hande Altun
Ses Tasarımı: İhsan Şimşek
Orkestra: Cevdet Akdeniz, Hasan Özer, Ömer Kaynar, Serkan Yeşbek
Dekor Ekibi: Kazım Kolcu, Renan Mutlu, Adem Pala, Mustafa Bedir
Oyuncular: Ali Sağ, Azer Can Okutan, Celal Murat Usanmaz, Doğuşcan Apel, Havva Didem Gerçek, Gamze Karababa, Mehtap Maman Çöklü, Nergiz Zaimi, Özge Aydın Ekener, Serkan Yaşar, Şahan Efe Küçük, Şevket Çetin, Yeşim Uludağ.
