İnsan Sesi: Playback tiyatrocuları İstanbul’da buluşuyor

Tiyatro ve Terapi Sanatları Derneği (TİTESDER) ile Playback Theatre Turkey Academy’nin (PTTA) düzenlediği II. Uluslararası Playback Tiyatro İstanbul Buluşması, 20–22 Kasım’da Üsküdar Üniversitesi Çarşı Yerleşkesi’nde yapılıyor. Türkiye’den ve yurt dışından eğitmenlerin yürüteceği on dört atölye ile dört gösteriden oluşan buluşmanın atölye kayıtları 19 Kasım akşamı kapanıyor.

Seyircinin anlattığı gerçek yaşam hikâyelerini önceden yazılmış bir metin olmadan, doğaçlamayla sahneye taşıyan Playback Tiyatro’nun uygulayıcıları ilk olarak 6–7 Aralık 2025’te düzenlenen Uluslararası Playback Tiyatro İstanbul Buluşması’nın bir araya gelmişti. “İnsan Sesi” ana temasıyla 20–22 Kasım 2026 tarihlerinde Üsküdar Üniversitesi Çarşı Yerleşkesi’nde yapılacak ikinci buluşmanın alt başlığı “Zamanın Ruhuna Dokunmak: Değişen Dünyada İnsan Kalmak” olarak belirlendi.

Düzenleyiciler buluşmayı, kişisel anlatılar üzerinden ifade özgürlüğü, katılım hakkı, eşitlik, kültürel haklar ve toplumsal onur üzerine birlikte düşünmeye açılan bir alan olarak tanımlıyor. Programda Playback Tiyatro’nun yanı sıra Forum Tiyatro, psikodrama, sosyodrama, çocuk psikodraması ve süreçsel drama alanlarında atölyeler, söyleşiler ve gösteriler yer alıyor.

YARIM ASIRI AŞAN BİR TİYATRO BİÇİMİ

Playback Tiyatro, 1975’te ABD’de Jonathan Fox ve Jo Salas’ın kurduğu ilk toplulukla ortaya çıkan, dinleme, tanıklık ve hikâyelere sahnede karşılık verme üzerine kurulu katılımcı bir tiyatro biçimi. Bir gösteride seyirciler arasından biri yaşadığı bir anı anlatıyor, oyuncular ve müzisyen bu anıyı o anda doğaçlamayla canlandırıyor. Biçim, elli yılı aşkın süredir dünyanın pek çok yerinde hem sahne sanatı hem de eğitim, toplum çalışması ve ruh sağlığı alanlarında bir araç olarak kullanılıyor.

İKİ DİLDE, ON DÖRT ATÖLYE

Buluşmanın ağırlık merkezini atölyeler oluşturuyor. Akredite Playback Tiyatro eğitmenleri Dimitris Begioglou, Ana Fernández Espinosa, Polina Novikova ve Bea Somogyi, yurt dışından katılan yürütücüler arasında. Begioglou “Sahne Rahmi” başlıklı atölyesinde Playback’te yeni bir canlandırma biçimini paylaşırken, Novikova kimlik ve aidiyet sorularını Playback Tiyatro ve psikodramanın kesişiminde ele alıyor.

Türkiye’den yürütücüler arasında psikodramatist Nalan Özçete (“Bizden Dünyaya Ne Kalacak?”), Doç. Dr. Mehmet Can Ger (“Ortak Sahnede İnsan İnsana Karşılaşmanın Gücü”), Prof. Dr. Ruken Akar-Vural (süreçsel drama), Sümeyra Altan Karlı ile Zeynep Temizer Atalar (çocuklarla psikodrama), Şeniz Turan, Deniz Sevimli, Özlem Yıldırım (Forum Tiyatro: “Domino Etkisi”) ve Mert Erdem (Freire’den yola çıkarak zorbalıkla mücadelede diyalog) bulunuyor. TİTESDER Başkanı Özlem K. Sevimli de “Sınıfta Hikâyelere Alan Açmak” başlıklı atölyesinde Playback Tiyatro’nun eğitim ortamında bağ kurma aracı olarak nasıl kullanılabileceğini işleyecek.

Üçer saatlik atölyelerin kontenjanı 20 kişiyle sınırlı. Buluşmanın dili Türkçe; yabancı eğitmenlerin atölyelerinde Türkçe–İngilizce ardıl çeviri yapılacak. Programda ayrıca Jonathan Fox’un geliştirdiği, sahneleme içermeyen ve katılımcıların birbirini yargılamadan dinlediği “Dinleme Saati” oturumları var: Bea Somogyi’nin oturumu yalnızca İngilizce, Şeniz Turan’ın “Su Olabilirsin” başlıklı oturumu ise Türkçe ve sekiz kişilik. Deniz Sevimli’nin “Duyduğumdan Fazlası” atölyesi yalnızca ruh sağlığı çalışanlarına ve bu alandaki öğrencilere açık.

SAHNEDE DÖRT GÖSTERİ

Atölyelere dört gösteri eşlik ediyor. 20 Kasım Cuma 15.30’da, Öğretmen Ağı değişim elçilerinden oluşan ve 2025’te kurulan MerhabAğ Playback Tiyatro Topluluğu sahneye çıkacak. 21 Kasım Cumartesi 17.00’de buluşmanın tüm katılımcılarına açık “Playback Jam” yapılacak; farklı ekiplerden oyuncular, müzisyenler ve yöneticiler aynı sahnede doğaçlama yapacak.

22 Kasım Pazar sabahı 09.45’te Çağdaş Drama Derneği İstanbul Şubesi Forum Tiyatro Çalışma Grubu, Özlem Yıldırım’ın yönetiminde “Aidiyet” başlıklı etkileşimli gösterisini sunacak; seyirciler sahneye müdahale ederek farklı çözüm ihtimallerini deneyecek. Kapanış gösterisi ise 11.15’te, 2019’da Özlem K. Sevimli ve Deniz Sevimli’nin kurduğu First Playback Tiyatro Ekibi’nden.

 Tiyatro ve Terapi Sanatları Derneği (TİTESDER)

2022’de kurulan TİTESDER, tiyatro ve terapi sanatları aracılığıyla sanatsal üretimi ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmeyi amaçlayan bir dernek. 2018’de Özlem K. Sevimli ve Deniz Sevimli’nin girişimiyle kurulan PTTA ise Playback Tiyatro’nun Türkiye’de yaygınlaşması için eğitimler düzenliyor; bünyesinde First Playback, Bluetooth Genç Playback, MerhabAğ ve aile üyelerinden oluşan My Family Playback ekipleri çalışıyor. Düzenleyiciler buluşmanın çıkış noktasını şöyle özetliyor: “Değişen dünyada insan kalmanın yollarından biri, birbirimizin sesine yer açmaktır.”

Playback Theatre Turkey Academy (PTTA)

2018 yılında Özlem K. Sevimli ve Deniz Sevimli’nin girişimleriyle kurulan PTTA, Playback Tiyatronun Türkiye’de gelişmesi ve yaygınlaşması amacıyla eğitimler, atölyeler ve performanslar gerçekleştirmektedir. Akademi; First Playback Tiyatro Ekibi, Bluetooth Genç Playback Tiyatro Ekibi, MerhabAğ Öğretmen Playback Tiyatro Topluluğu ve aile üyelerinden oluşan My Family Playback Tiyatro Ekibi ile farklı yaş gruplarından insanların gerçek yaşam hikâyelerini sahneye taşımaktadır. My Family Playback, aile içindeki farklı kuşakların bir araya gelerek Playback Tiyatro aracılığıyla ailelerin hikâyelerine alan açtığı bir topluluktur. Dinleme, tanıklık ve doğaçlama temelli çalışmalarıyla her insan sesinin duyulmaya, her hikâyenin karşılık bulmaya değer olduğu bir sahne anlayışını benimsemektedir.

Program ve detaylar: playbackistanbulusmasi.com.tr