Afife’de yönetmelik değişti: Jüri üyeleri tüm adayları izlemese de olur

Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri yönetmeliğinde artık “Jüri Üyelerinin tamamı aday olan tüm oyunları izlemekle yükümlüdür” yazmıyor. “İlk eleme puanı en az 4 jüri üyesinin not ortalaması ile belirlenir” şartı da artık yok. Afife Ödülleri yönetmeliği değiştirirken “ödenekli ve bağımsız tiyatroların aynı yarışa sokulması”na yönelik eleştirileri ise dikkate almadı. Yeni yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle birlikte başvurular için kullanılan 29. Afife Tiyatro Ödülleri Künye Giriş Sistemi de açıldı.

MUSTAFA KARA

Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri’nin yeni sezon yönetmeliği önemli değişiklikleri beraberinde getirdi. En önemli değişiklik jürinin oyun izleme koşullarında: “Jüri Üyelerinin tamamı aday olan tüm oyunları izlemekle yükümlüdür” maddesi yönetmelikten çıkarıldı. Bir oyunun aday olabilmesi için en az dört jüri üyesince izlenmesi şartı da yeni yönetmelikte yok. Yeni metinde ödüllerin en önemlisi sayılan Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü, jürinin seçiminden sonra bankanın İcra Kurulu’nun onayına bağlandı.

Ödüllerin 26 Ekim 2026 tarihinden itibaren geçerli olan 29. sezon yönetmeliği, 11 Kasım 2025’ten bu yana geçerli olan 28. sezon metniyle satır satır karşılaştırıldığında değişiklikler birkaç başlıkta toplanıyor: Özel ödüllerde karar yetkisinin kimde olduğu, jürinin oyunları izleme ve puanlama düzeni, yeniden sahnelenen yapımların durumu ve değerlendirme takvimi. Bazı değişiklikler tarih güncellemesi niteliğinde. Ancak birkaç madde, ödülün nasıl verildiğini ve kimin son sözü söylediğini doğrudan etkiliyor.

MUHSİN ERTUĞRUL ÖDÜLÜ BANKA ONAYINA BAĞLANDI

Bir önceki, yani 28. sezonda Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü’nün kazananını jüri belirliyordu. Jüri, sezon boyunca önerilen isimler arasından elektronik oylamayla önce en az üç aday, ardından kazananı seçiyordu. Yeni yönetmelikte bu süreç jürinin oylamasıyla bitmiyor. Jürinin seçtiği isim İcra Kurulu’nun onayına sunuluyor ve kazanan ancak bu onaydan sonra kesinleşiyor. Metne göre İcra Kurulu, onay sırasında önceki yıllarda ödül alanların listesini “belirleyici kriter ve referans” olarak dikkate alacak. Yönetmeliğe bir hüküm daha eklendi: İcra Kurulu’na önerilen isimler ödül kriterlerine uygun bulunmazsa Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü o sezon hiç verilmeyebilecek.

İcra Kurulu’nun kimlerden oluştuğu yönetmelikte yazıyor. Kurul; Yapı Kredi Genel Müdürü ya da atayacağı üst düzey yönetici, Yapı Kredi Kültür Sanat Genel Müdürü, İnsan Kaynakları Genel Müdür Yardımcısı, Kurumsal İletişim Yönetimi Direktörü ve Stratejik İletişim Müdürü’nden oluşuyor. Aynı yönetmelik, İcra Kurulu üyelerinin ve banka çalışanlarının jüri üyesi olamayacağını da hükme bağlıyor. Yeni düzenlemeyle, jüriye giremeyen banka yöneticileri ödüllerin en prestijlisinde jürinin kararını onaylama ya da reddetme yetkisi kazanmış oluyor. Yapı Kredi Özel Ödülü de önceki sezonda olduğu gibi doğrudan İcra Kurulu tarafından belirleniyor.

JÜRİNİN İZLEME ZORUNLULUKLARINDA DEĞİŞİKLİK

Yönetmelikteki sonuçları bakımından belki en etkili değişiklik, jürinin oyunları izleme yükümlülüğüyle ilgili. 28. sezon metninde aynı sayıya dayanan üç ayrı güvence vardı; üçü de 29. sezon metninde yer almıyor:

• Bir oyunun ilk eleme puanı en az dört jüri üyesinin not ortalamasıyla hesaplanıyordu.
• Bir oyunun herhangi bir dalda aday gösterilebilmesi için en az dört jüri üyesince izlenmiş olması gerekiyordu.
• Jüri Başkanı, dörtten az üyenin izlediği oyunları bu sayıya ulaştıracak görev dağıtımını yapmakla yükümlüydü. Yeni metinde başkanın görevi, bir sayı belirtilmeden “gerekli yönlendirmeleri, görev dağıtımlarını yapmak” olarak yazılmış.

Eski yönetmelikteki bir madde daha çıkarıldı: “Jüri Üyelerinin tamamı aday olan tüm oyunları izlemekle yükümlüdür.” Final oylamasında bir jüri üyesinin oy verdiği adayları sahnede görmüş olması, yönetmelikte artık güvence altında değil. Bu güvence yeni de değildi: 27. sezon yönetmeliğinde de “Jüri Üyelerinin tamamı adayların sahne aldığı oyunların tümünü izlemekle yükümlüdür” ifadesiyle yer alıyordu.

Jüri üyelerinin sezon sonundaki performans ölçütü ise değişmedi. Görev süresinin uzatılıp uzatılmayacağı, üyenin kendisine verilen görev oyunlarının en az yüzde 90’ını ve sistemdeki oyunların en az yüzde 25’ini izleyip izlemediğine bakılarak değerlendiriliyor.

Öte yandan, aylık toplantılarda bir kategorinin sonucuna itiraz edilirse, henüz not vermemiş üyeler ikinci ve nihai değerlendirmeyi yapıyor. 28. sezonda bu iş için en az dört üye gerekiyordu; 29. sezonda en az iki üye yeterli.

YENİDEN SAHNELENEN YAPIMLARDA KOŞULLAR AĞIRLAŞTI

Son 15 yıl içinde sahnelenmiş bir yapımın yeni versiyonu, eski yönetmelikte de oyun, reji, müzik ve tasarım dallarında yarışamıyordu. Ancak bu yasak, reji, sahne, kostüm, ışık, hareket tasarımı ve müzik gibi temel öğelerde “önemli değişiklikler içermeyen” versiyonlarla sınırlıydı. Esaslı biçimde yenilenmiş bir sahneleme bu ifadeye göre değerlendirmeye girebiliyordu. Yeni metin bu açıklığı kapatıyor. Önceki sahnelemenin yurt içinde ya da yurt dışında yapılmış olması fark etmiyor. Çeviride, rejide, dramaturjik yaklaşımda, kadroda ve tasarım öğelerinde yapılan değişiklikler “özgün sanatsal katkılar içerse dahi” yeni bir prodüksiyon doğmadıkça sahneleme önceki yapımın versiyonu sayılıyor. Yapımın özgün olduğu beyanını künye giriş sisteminde yine yönetmen veriyor; yeni metne “nihai değerlendirme yetkisi ise jüriye aittir” cümlesi eklendi.

Oyuncular için tanınan istisna da daraldı. Bu tür yapımlarda önceki sezonda “yapımda ilk kez rol alan” oyuncular başvurabiliyordu. Artık yalnızca önceki sahnelemelerde “hiçbir görev üstlenmemiş” oyuncular başvurabilecek. Önceki versiyonda örneğin asistan ya da dramaturg olarak çalışmış biri, yeni versiyonda oyuncu olarak da aday olamayacak.

TAKVİMDE DE DEĞİŞİKLİKLER VAR

Yeni yönetmelikte yeni sezonun değerlendirme dönemi 15 Şubat 2026’da başlayıp 1 Mart 2027’de bitiyor. Önceki dönem 15 Mart 2025 ile 15 Şubat 2026 arasındaydı; yani dönem yaklaşık on bir aydan on iki buçuk aya çıktı. Eski yönetmelik yalnızca dönem içinde “İstanbul’da ilk kez sahnelenen” profesyonel oyunlara bakıyordu. Yeni metin, aynı tarihler arasında “şehir ve ülke fark etmeksizin prömiyerini gerçekleştirmiş ve aynı tarihler arasında İstanbul’da da ilk kez sahnelenen” oyunları kapsıyor.

Bu ifade iki türlü okunabiliyor. Olumlu okumaya göre, başka bir şehirde ya da yurt dışında prömiyer yapan yapımlar açıkça kapsama alınmış oluyor. Kısıtlayıcı okumaya göre ise prömiyerin de dönem içinde yapılmış olması gerekiyor. Bu durumda örneğin 2024’te Ankara’da ya da Berlin’de prömiyer yapıp 2026’da İstanbul’a gelen bir oyun, eski kurala göre değerlendirilebilecekken yeni kurala göre dışarıda kalabilir. 29. Afife Tiyatro Ödülleri Künye Giriş Sistemi’nin başvuru ekranı da “15 Şubat 2026 – 1 Mart 2027 tarihleri arası prömiyer yapma” şartını hatırlatarak bu ikinci okumayı destekliyor.

İstanbul’da en az 10 gösterim şartı ise değişmedi. Bu şartı yerine getiremeyen oyunların mazeretli olarak değerlendirmeye alınabilmesi için son tarih 30 Nisan 2027 olarak belirlendi.

JÜRİ SAYISI ARTIK YÖNETMELİKTE YOK

Önceki sezonun metni jürinin 33 kişiden oluşacağını iki ayrı yerde belirtiyordu. 29. sezon yönetmeliğinde jüri üye sayısı hiç geçmiyor. Aylık toplantılar için en az 21 üyenin katılımı şartı ise korunmuş. Toplam üye sayısı yazılı olmadığından bu eşiğin jürinin ne kadarına karşılık geldiği de belirsiz.

Jüri yapısındaki diğer değişiklikler şöyle:

• Jüri Başkanı’nın görev süresi iki yıldan üç yıla çıkarıldı.
• Jüri üyelerinin oyun başına bilet hakkı birden ikiye yükseldi. Bilet bedelleri önceki sezonda olduğu gibi banka tarafından ödeniyor.
• Genç Kuşak Sanatçısı ödülünde yaş sınırı korunurken referans tarih 31 Aralık 2027 oldu. Adayların 1 Ocak 2000 ya da sonrasında doğmuş olması gerekiyor.

Değişmeyenler ise şöyle:

• Jürinin duayen, akademisyen, nitelikli izleyici, tiyatro oyuncusu ve tiyatro profesyonelinden oluşan beş gruplu yapısı aynen korunuyor.
• Tiyatro üzerine yazılı, görsel ya da sosyal medyada üretim yapanların jüri üyeliğine önerilememesi kuralı da yerinde duruyor.
• Aday belirleme yöntemi, yani sistemin ilk 20’sinden 10, ardından 5 adayın gizli elektronik oylamayla seçilmesi değişmedi.
• Kazananlar yine noter huzurunda kapalı zarf usulüyle belirlenecek.
• Yönetmelik, İcra Kurulu’na sezon içinde metinde değişiklik yapma yetkisini de önceki sezonda olduğu gibi tanıyor.

EŞİTSİZLİK ELEŞTİRİSİ DİKKATE ALINMADI

Öte yandan geçtiğimiz yıllarda tartışma konusu olan ödenekli tiyatrolarla bağımsız tiyatroların ayrı değerlendirilmesi talebi de yönetmeliğe yansımadı, eski durum korundu. Geçtiğimiz dönem Moda Sahnesi başta olmak üzere pek çok özel tiyatro ile Türkiye’nin en önemli ödenekli tiyatrolarından İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları bu eşitsiz duruma tepki göstererek, Afife Tiyatro Ödülleri’nden çekilmişti.

Şehir Tiyatroları, çekilme gerekçesi olarak “şehir tiyatroları, devlet tiyatroları, büyük ölçekli prodüksiyon tiyatroları ve bağımsız sahnelerin aynı kategorilerde değerlendirilmesinin adil bir zemin oluşturmadığı” vurgusu yapmıştı. Kurum, adaylıkların başvuru esasına göre belirlenmesini de eleştirmişti. Yeni Afife Tiyatro Ödülleri yönetmeliği bu konudaki talepleri dikkate almayarak, mevcut durumu korudu.

BAŞVURULAR BAŞLADI

Yeni yönetmelikle birlikte 29. Afife Tiyatro Ödülleri Künye Giriş Sistemi de başvurulara açıldı. Başvuru ekranında “15 Şubat 2026 – 1 Mart 2027 tarihleri arası prömiyer yapan tiyatroların Künye Giriş Sistemi başvuruları kabul edilecektir” yazıyor. Künye bilgilerini eksiksiz girmeyen oyunlar değerlendirmeye alınmıyor. Başvuruda, oyunun İstanbul’da en az 10 gösterimi tamamlayacağına dair beyan yazısının, gösterim mekânı ve zaman planıyla birlikte sisteme yüklenmesi isteniyor. Son 15 yıl içinde sahnelenmiş bir yapımın yeni versiyonu için özgünlük beyanını da yönetmen bu sistem üzerinden veriyor. Yönetmelikte künye girişi için ayrı bir son tarih belirtilmiyor.