Perfectly Imperfeckt!: Güvencesiz ve Akbil iadeli bir stand-up

MUSTAFA KARA

Akşam bir ricayla başlıyor: Fotoğraf çekin, video çekmeyin. Gerekçesini Türkiye’de yaşayan herkes bilir ama yine de açıklıyor: “Bizi hapse kadar götüren küçücük klipler yüzünden.” Salon gülüyor, komedyen gülüyor. Şaka değil oysa, hâlimiz ahvalimiz. Yaşıyoruz işte!

Metrobüs çıkışında Akbil’den aldığı iadeleri anlatıyor, iade miktarından ise emin değil. Bir tutar söylüyor, arkalardan “14 lira” diye düzeltme geliyor. “Bir de Türkiye’de ekonomi kötü diyorlar, bakın iade bile var.” Burçe Tutku Tuncalı’nın Perfectly Imperfeckt! adlı stand-up gösterisinin halkın arasına karıştığı, metrobüs kalabalığı ile yoğrulduğu dakikalar bunlar. Sonraki gerilim hattının ilk ipuçları.

Meslek beyanı: Bağımsız oyuncu. Bilen bilir, tanımı muğlak, kriterleri belirsiz bir acayip meslek dalı. “Kimse beni bağlamıyor” açıklaması cuk oturuyor bu yüzden. Oyunculuk, iflas etmiş kadın komedi kulübü, yarım bırakılmış kurumsal kariyer, yoga eğitmenliği, metrobüste manifest ve inişte bilet ücreti iadesi. Beyaz yakalarla gizlenen kent yoksulluğunu, güvencesiz çalışmanın beraberinde getirdiği trajediyi dramatize etmeden, süsleyip püslemeden anlatıyor.

Adının İngilizcede kibarca hapşıran birinin sesine benzediğini söylüyor, Türkçede yanlış yazılması da vakayi adiyeden. Gösterinin ana izleklerinden birini bu gerilimden çıkan mizah oluşturuyor. Adının doğru telaffuzu ya da yazımı için uğraşması gereken, iki kültür arasında doğru yere konumlanmaya çalışan bir karakter var anlatıcı olarak. Zaten metin İngilizce yazılmış, Edinburgh’da ve Manchester’da İngilizce oynanmış, şimdi komedyen tarafından ana diline çevrilmiş hâliyle sahnede. Seyirciden beklentisini düşürmesini istiyor istemesine de, biz buralarda çoktan alıştık “çeviri Türkçe” ile muhabbet etmeye. Sahnede, alçakgönüllülük gibi “sattığı” bu öz eleştiri beyaz yakanın gerçeği olabilir pekala. Yine de dikkatli izleyici için iki dil arasında kalmışlığın ritmini fark etmek güç değil. Bazı şakalar Türkçe yapıldığı için hedefini kolayca buluyor; pazarlıkla alınan tişört, “Parayla mı aldın?” diye soran teyze, sarı bir yoyoya dönmüş maydanoz zaten bu coğrafyanın malzemeleri. Gösterinin bu coğrafyaya İngiliz kalan kısmı ise Royal Albert Hall’daki Fındıkkıran, Toskana’daki villa gibi şeyler. Çok da güldürmüyor zaten! Ama izleyicinin iki ülke, iki kültür ve iki farklı sınıf arasında kalma hâllerini hissetmesini kolaylaştırıyor.

İŞ ARAMAK, EŞ ARAMAK…

Gösterinin taşıyıcı fikri basit ve doğru çalışıyor: İş aramakla eş aramak aynı şey! Kent insanının en kritik iki derdi. Hani eskilerin “iş işte, eş eşte bulunur” sözündeki benzerlik gibi. İkisinde de bir biçimde özgeçmiş bilgisi veriliyor, buradaki bilgiler birazcık abartılıyor, sonuçta ghostlanma kaçınılmaz, “geri bildirim” adı altında kaygılar biriktiriliyor. Kurumsal dünyanın kavram setini gönül ilişkilerine yansıtıyor ve bu benzetme çok sağlam şakalara alan açıyor. “Yavaştan alalım” diyen sevgili, bütçesi olmayan ama geleceğe dair umut besleten bir girişime dönüşüveriyor. Devir teslim vakti gelindiğinde eski sevgilinin yenisine oryantasyon vermesi gibi önerilerle birleşiyor bu hâl. Böyle olunca, gösteri de farklı iki ülkedeki anılar, anekdotlar dizisi olmaktan kolayca kurtuluyor. Google’da beş yıl çalışmış, ucuz olsun diye yürüyüş buluşması öneren, Fındıkkıran’ın bilet ücretini Alman usulü yapmayı teklif eden yazılımcı sadece komik bir date anısı olarak kalmıyor. Şakanın akışı eşitlik tartışmasından sanat emeğinin düşük ücretlendirilmesine kadar uzanıyor. Kurup batırdığı komedi kulübünün ardından dile gelen “Sanatta ya sanatçıya ödeme yaparsın ya da kâr edersin, birini seçmek zorundasın” cümlesi ülke sanatının durumunun özeti olarak not düşülüyor. Bağımsız sahnelerin “olmayan” ekonomisini konuştuğumuz şu günlerde bu noktayı bir punchline gibi değil, kritik bir saha notu olarak kaydetmek lazım.

SÖZ SEYİRCİYE GEÇTİĞİNDE

Gösterinin bir yerinde Burçe Tutku Tuncalı kendi setinin akışını bırakıp salonun sesine kulak veriyor. Yaklaşık yirmi dakika sevgi dilleri konuşuluyor. Bu kısımda izleyici katılımı yüksek, canlı bir akış var. Muhtemelen gösteriden gösteriye değişen bir temposu vardır. Bir sorun var ki, bazen dağılıyor ve toparlamak gerekiyor. Seyirci diyalogları sürpriz yönlere sapabiliyor; Burçe Tutku Tuncalı bunları yakalayıp gerisin geri mevzuya döndürüyor. Sonuçta ortak bir eğlence alanı kuruluyor ama uzadıkça gevşeme riski de beraberinde geliyor. Esasında bu bölüm kaçıngan bağlanan sevgili bölümüne hazırlık işlevi görüyor.

Gösterinin en etkili anlarından biri de Burçe Tutku Tuncalı’nın kendine kurduğu sevimli ve dağınık kimliğin altından aile travmalarının çıktığı bölümler. Aile içindeki olaylar ve kişiler fazla “ağırlık” verilmediği ve hızlıca geçildiği için daha da “ağırlık” kazanıyor. Çelişki gibi mi geldi? Hayır hiç değil. Bu hız ve yaklaşım, otuz yaş üstü kadınlara kurumsal dünyanın davranışlarına dair gözlemlerde de iş başında. Bu yakınma bir sınıf ve cinsiyet okuması olarak yapılınca gösterinin ayakları yere basmasını sağlayan bölümlerden oluyor.

Şakalarda kolay hedef seçimleri de yok değil ve geçiş kelimesi olarak “neyse”lerin fazlalığı da gözden kaçmıyor. Final kurulurken, aranan iş ile aranan erkeğin ilanıyla, gösteri boyunca bırakılan ipuçları yeniden göreve çağrılıyor: Toskana’daki ev, duşu açmayı bilen biri, sokak kedileri için para gönderirken dolandırılmayan biri, logo şeklinde tuvalete giden aristokratlar. Gösterinin geneline yayılmış ipuçları bir araya gelince, özenle çalışılmış, bütünlüklü bir tasarım da şekilleniyor. Gösteri, henüz bitmemiş, akışına devam eden, iki dil ve iki ülke arasında yeniden kurulan bir metne sahip. Topun doğrudan izleyiciye atıldığı bölümler birazcık kısalsa, Londra hikâyeleri Türkçenin ritmine biraz daha otursa, –ki belki de İngiltere için bunun tersi geçerlidir- gösteri kesinlikle daha sıkı ve keskin hâle gelir.

Edinburgh Festival Fringe’deki prömiyeri ve Manchester Women in Comedy Festivali’ndeki gösterimlerinin ardından, 28 Ekim’de Motto Sahne Kadıköy’deki Türkçe “Perfectly Imperfeckt!”in mevcut hâli de bir bağımsız tiyatrocunun sanatçı olmayı, iş ve aşk arayışını anlatırken sistemi hedef almayı da bildiği bir akşam olarak kayda geçiyor. Aranan işteki temel kriter, yani banka hesabının açıklama satırındaki takdir bulunur mu, işte orası muamma!