Edmond: Tiyatroya dair bir aşk mektubu

İlham Yazar’ın Ankara Devlet Tiyatrosu’nda yönettiği Edmond, Cyrano de Bergerac’ın doğuşunu anlatan Michalik metnini akışkan bir reji ve dramaturjik bir ışık diliyle sahneye taşıyor: Kurumsal kalıpları aşan, sloganlara başvurmayan bir tiyatro aşkı manifestosu.

TAMER YILMAZ

Fransız tiyatrosunun efsanevi oyuncusu Sarah Bernhardt’ın himayesinde, son oyunları fiyaskoyla sonuçlanmış genç bir şairin, Edmond Rostand’ın, yazdığı her dizeyle kariyerini riske attığı bir dönemdir. Şiirsel tiyatro, düzyazının ve modern anlatımın moda olduğu 19. yüzyıl sonu Paris’inde adeta bir anakronizmdir. Umutsuzluğa sürüklenen Rostand’ın yazgısı, dönemin bir diğer büyük oyuncusu Constant Coquelin ile tanışmasıyla değişir. Henüz yazılmamış bir oyunun hikâyesini anlık bir ilhamla anlatan Rostand, aslında tiyatro tarihinin en unutulmaz eserlerinden biri olacak Cyrano de Bergerac’ın tohumlarını eker. Alexis Michalik’in yazdığı, İpek Özgüven’in dilimize kazandırdığı Edmond, işte bu yaratım sancısını, ilham perisinin gizemini ve sahne büyüsünü katmanlı bir anlatımla seyirciye sunuyor.

Ankara Devlet Tiyatrosu’nun genç ve başarılı yönetmenleri arasında olan İlham Yazar, kariyeri boyunca inşa ettiği, sahne plastiğini ciddiye alan, metnin altını cesaretle eşeleyen reji diliyle tanınıyor. Onun imzasını taşıyan işler, risk almaktan çekinmeyen, enerjik ve düşünsel bir derinliğe sahip. Bu bağlamda, Ankara Devlet Tiyatrosu sahnesinde yönettiği Edmond, İlham Yazar’ın sahne zekâsını en berrak ve olgun haliyle sergilediği bir yapım olarak dikkat çekiyor.

Oyunun belki de en etkileyici yanı, sahne tasarımının anlatıyla kurduğu kusursuz diyalog. Murat Gülmez’in estetik ve işlevsel dekor tasarımı, Mustafa Bal’ın adeta bir anlatım mekanizmasına dönüştürdüğü ışık tasarımıyla birleşerek onlarca mekânın neredeyse sıfır zaman kaybıyla kurulmasını sağlıyor. Işık, salt aydınlatan bir unsur olmaktan çıkıp, keskin zamanlaması ve geçişleriyle dramaturjik bir dile, bir anlatım katmanına dönüşüyor. Bu akışkan mizansenler, klasik sahne değişimlerinin yarattığı hantallığı ortadan kaldırırken, rejinin ritmi asla kaybetmemesi, oyuncu trafiğinin milimetrik hassasiyeti, ortaya konan prodüksiyon disiplininin en somut göstergeleri. Bu dinamik yapının içinde, metnin birkaç dramatik vurguyu yinelemesi, sürede küçük bir şişkinliğe yol açıyor. Yaklaşık 10-15 dakikalık bir dramaturjik sıkılaştırma, zaten güçlü olan tempoyu daha da konsantre bir hale getirebilir. Bu tekrarlar oyunun enerjisini kırmasa da, ritmik ekonomiyi bir miktar gevşetiyor. Ancak bu küçük pürüz, oyunun genel başarısını gölgelemekten uzak.

Oyuncu kadrosu, karakterleriyle kurdukları bağ açısından son derece isabetli. Coquelin/Cyrano rolünde Serdar Kayaokay ve Edmond Rostand’a hayat veren Özgür Deniz Kaya, karakterlerin adeta vücut bulmuş hali. Komedideki ustalığını bir kez daha kanıtlayan Can Öztopçu, sahne varlığı ve sesiyle etkileyici Orhan Özyiğit ve anlatıcı rolüyle seyirciyle doğrudan temas kurma riskini üstlenen Cihan Kaymak, geniş kadro içinde öne çıkan isimler. Tüm ekip, dönem atmosferini soluyan ve oyunun enerjisini diri tutan bir uyum yakalamış.

Yapımı değerli kılan bir diğer unsur ise oyunun dokusuna bilinçle yerleştirilmiş, metin dışı şakalar. Devlet Tiyatrosu’nun kurumsal ciddiyetine yapılan ince göndermeler -özellikle diksiyon, artikülasyon ve “r” harfinin telaffuzuna dair dokundurmalar- salonda anında ve güçlü bir karşılık buluyor. Bu anlar iki açıdan önemli: Birincisi, bir kurumun kendisiyle dalga geçebilme olgunluğuna işaret ediyor. İkincisi ve daha da önemlisi, oyunun kendi kurmaca ciddiyetini bilinçli olarak kırmasına, seyirciyi dönem atmosferinden çıkarıp tekrar içine alan küçük yabancılaştırma anları yaratmasına imkân tanıyor. Bu gidip gelmeler, anlatının bugüne temasını güçlendiriyor; tiyatro sanatının üretim sancısını, alkış beklentisini, başarısızlık korkusunu ve sahnenin kırılganlığını tatlı ama net bir yerden aktarmasını sağlıyor.

Son dönemde repertuvarda daha temkinli, risk almayan işlerin ağırlık kazandığı bir ortamda Edmond, adeta bir tiyatro aşkı manifestosu gibi. Doğrudan slogan atmadan, tiyatronun üretim cesaretini, yaratıcılığın direncini ve muhalif potansiyelini hatırlatan güçlü bir yapım. Reji standardı, teknik prodüksiyon kalitesi ve oyunculuk başarısıyla, bildik “devlet tiyatrosu estetiği”nin çok daha üzerinde bir noktada duruyor. Enerjik, seyirciyle sıcak bir temas kurabilen, zeki ve içten bir iş. Umarız uzun yıllar sahnelenir.

* Edmond, 12, 13 ve 14 Kasım günleri Ankara Devlet Tiyatrosu Cüneyt Gökçer Sahnesi’nde izlenebilir.

“Edmond”

Yazan: Alexis Michalik

Çeviren: İpek Özgüven

Yönetmen: İlham Yazar

Dekor Tasarımı: Murat Gülmez

Kostüm Tasarımı: Esra Selah

Işık Tasarımı: Mustafa Bal

Müzik: Ali Erel

Koreografi: Burçak Işımer

Makyaj Tasarımı: Yeşim Arsoy Baltacıoğlu

2 saat 45 dakika, 2 perde