Alan almış Kadıköy: Harika Tahsisler Listesi
Kadıköy Belediyesi’nin bağımsız tiyatrolara “alan” açmak için katılımcı bir yöntemle kurduğu Alan Kadıköy, bugün “Alan Almış Kadıköy” ya da “Klan Kadıköy” diye adıyla dalga geçilen bir noktaya savruldu. Yüksek kira ücretleri ile dahi salon tahsisi alamayan tiyatrolar gelinen noktadan rahatsız. 30 temsille sezonun açık ara en çok oynayan oyununun Harika Şeyler Listesi olması meseleyi favori oyunlar tartışmasının ötesine taşıyor. Oyunun yönetmeni Lerzan Pamir, Alan Kadıköy’ün resmî tiyatro danışmanıydı ve daha önce “programı belirleyen iki isimden biri olduğu” açıklanmıştı. Bu haber yayınlandıktan sonra Alan Kadıköy’ün web sitesinde değişikliğe gidilerek, önce danışmanların adı çıkarıldı, ardından danışmanların 2021-2024 yılları arasında görev yaptıkları bilgisi web sitesine eklendi.
Kadıköy Belediyesi Sahneden’e gönderdiği yanıtta, “Lerzan Pamir’in oyunun yönetmeni olması ile oyun tahsisi arasında” bağ olmadığını ileri sürdü, üç oyuna yoğun sahne tahsisinin tek nedenini “bilet satışlarının yüksekliği” olarak açıkladı. Kriterlere dair sorumuzu tek bir kriterle, yani “bilet satışı” ile açıklamış oldu. Ancak Alan Kadıköy’de daha az oynayan oyunların bilet satış durumlarını ve hiç sahne alamamış oyunlar için ‘satmayacağı’ öngörüsünün hangi yöntemle yapıldığını açıklamadı. Programa nasıl karar verildiği, nasıl bir kurul olduğu, hangi kriterlerle karar verildiği, kaç tiyatroya, hangi gerekçelerle ret verildiği soruları ise yanıtsız bırakıldı.
Kadıköy Belediyesi bu sorulara yanıt vermediği için hepsi hâlâ güncel: Kamusal bir sahnenin programını kim, hangi ölçütlerle, kimin yararına belirliyor?
MUSTAFA KARA
“Kadıköy Tiyatrolar Platformu’nun ve farklı alanlardan tiyatrocuların görüş ve önerileri dikkate alınarak hazırlanan Alan Kadıköy, dünyadaki örnekleri dikkate alınarak projelendirildi.”
Bu cümle bugün hâlâ Kadıköy Belediyesi’ne ait tiyatro mekânı Alan Kadıköy’ün web sitesinde duruyor. “Hakkımızda” başlıklı metnin binanın henüz proje olduğu günlerden kaldığı belli; çünkü anlattığı kurum ile bugün Koşuyolu’nda işleyen kurum arasında artık yalnızca adres benzerliği var. Kuruluşunda emek veren Kadıköy Tiyatrolar Platformu üyesi tiyatroların bir iki istisna dışında hiçbirinin kiralama şansına eremediği bu sahneye “Alan Almış Kadıköy”, “Klan Kadıköy”, “Yalan Kadıköy” gibi adlar takıldığı günlerdeyiz.
Oysa Alan Kadıköy’ün başlangıç hikâyesi Türkiye’de eşine az rastlanır türden bir katılımcılık örneğiydi. Aykurt Nuhoğlu’nun başkanlığındaki Kadıköy Belediyesi, 2016’da tasarımına başlanan bu yapı için masaya yalnızca mimarları değil, sahnenin asıl sahipleri olarak Kadıköy’ün bağımsız tiyatrolarını da oturtmuştu. Kadıköy Tiyatrolar Platformu üyeleri, farklı alanlardan tiyatrocular, sahne ve ışık uzmanları daha fikir aşamasından Alan Kadıköy için kafa yordular, emek verdiler. Avrupa’daki onlarca sahne incelendi; ortaya oyuncu-seyirci ilişkisini tek bir kalıba hapsetmeyen, yönsüz kare biçiminde, meydan sahneden arena düzenine her kullanıma açılabilen esnek bir salon çıktı. Aralık 2021’de Şerdil Dara Odabaşı’nın başkanlığı döneminde kapılarını açan bina konusunda, mimari açıdan verilen sözler tutuldu, Türkiye’de özel tiyatronun kalbinin attığı Kadıköy’e yenilikçi ve işlevsel bir sahne kazandırıldı. Tutulmayan söz, katılımcı işleyiş oldu.
Beş yılın sonunda Alan Kadıköy’ün geldiği nokta şu: Kuruluş sürecinin mimarları arasındaki Kadıköy Tiyatrolar Platformu’nun üyeleri dahi, bir iki istisna dışında, bu sahneden yararlanamıyor. İstanbul’un başka bölgelerindeki topluluklar da Kadıköy’de iyi bir salonda oyun sahnelemek istediklerinde Alan Kadıköy’ün kapısından çoğunlukla eli boş dönüyor. Alan Kadıköy, 14 Haziran’da 2025-26 sezonunu kapatırken, son dönemde giderek kanıksanan bu duruma verilerle bakmak istedik. Açık kaynaklardan yaptığımız taramalar bizi önce kurulduğu dönemden itibaren Alan Kadıköy’de sahnelenen ve halen en yüksek temsil sayısını elinde tutan bir oyuna götürdü.
15 GÜN ÇİFT SEANS, TOPLAM 30 TEMSİL
Alan Kadıköy’de 2025-26 sezonu boyunca 15 ayrı günde, çift seans düzeniyle tam 30 kez sahnelenen bir oyun var. Prömiyerini burada yapmış, beş yıldır her sezon mekânın en çok oynanan yapımları arasında. Bu sezon verilen tarihlerin hemen tamamı perşembe, cuma ya da cumartesi; yani bir sahnenin gişe açısından en değerli akşamları. Duncan Macmillan ile Jonny Donahoe’nun yazdığı, Lerzan Pamir’in yönettiği, Bora Akkaş’ın oynadığı Harika Şeyler Listesi‘nden söz ediyoruz.
Bu ayrıcalığın esbab-ı mucibesi için fazla düşünmeye gerek kalmıyor: Talimhane Tiyatrosu’nun kurucusu ve oyunun yönetmeni Lerzan Pamir, aynı zamanda Alan Kadıköy’ün web sitesinde yazan resmî tiyatro danışmanı ve sahnenin programını belirleyen iki kişiden biriydi. Evet, yerel yönetime ait bir mekânda en çok sahnelenen oyun, bu danışmanın oyunu! “Bağımsız yapımlara eşit erişim” iddiasıyla kurulmuş kamusal bir sahnede, bir sezonda 30 temsille açık ara rekor kırıyor.
Akla ilk gelen kavramlar belli: Çıkar çatışması, kayırma, şeffaflık eksikliği… Ama bu durumun tekil bir vaka mı, yoksa programlama kararlarının alınış biçimine içkin yapısal bir sorun mu olduğunu anlamak için verileri okumaya devam etmek gerekiyor.
SEZONUN ARİTMETİĞİ: ÜÇ GÖZDE OYUN
Ekim 2025 ile Haziran 2026 arasında Alan Kadıköy’de toplam 209 tiyatro temsili gerçekleşti; 29. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında yapılan temsiller bu sayıya dahil değil. 209 temsilde 58 farklı oyuna yer verilmiş. İlk bakışta yelpaze geniş, sayı fena görünmüyor. Ancak paylaşımın matematiği, “konuk yapım modeli” söylemini yalanlıyor.
En çok salon tahsis edilen üç oyun, tek başına 64 temsil ediyor: Lerzan Pamir’in yönettiği Talimhane Tiyatrosu yapımı Harika Şeyler Listesi 30 temsil; Çağ Çalışkur’un yönettiği Craft Tiyatro yapımı 84 90 62 74 / Old Fools 19 temsil; Yiğit Sertdemir’in yönettiği, Berkay Ateş’in yazıp oynadığı Tiyatro D22 yapımı Uykusuz Bir Rüya, Salim 15 temsil. Bu üç yapım, sezondaki tüm temsillerin yüzde 30,6’sını kaplıyor. Üstelik bu oyunlar yeni de değil, yıllardır tablo bu.
Bu sezonun listesini ilk 11 yapıma genişlettiğimizde oran yüzde 51,7’ye çıkıyor: 11 oyun, kalan 47 oyunun toplamından daha fazla sahne zamanı kullanmış. Geriye kalan 47 yapımın dağılımı, tablonun öteki yüzünü gösteriyor: 6 oyun sezon boyunca dörder, 14 oyun üçer, 8 oyun ikişer, 19 oyun ise yalnızca birer akşam kendine yer bulabilmiş. Sezonun “renk paleti” olarak sunulan çeşitlilik görüntüsünün yarısı, pratikte birkaç kerelik misafirliklerden oluşuyor. Tüm temsillerin yüzde 30’u üç yapım arasında bölüşülürken, program renkli görünsün diye birer temsil şansı verilen 19 tiyatro arasına girmek dahi kolay değil.
Ölçü yalnızca temsil sayısı da değil; “hangi tarih, kaç seans, hangi gün” soruları en az onun kadar belirleyici. Harika Şeyler Listesi‘ne verilen on beş tarihin tamamı çift seans olarak programlanmış: Önce 19.00, ardından 21.00. Sezon boyunca açılan 23 çift seans tarihinin 15’i, yani yüzde 65’i, tek başına bu yapımın. 84 90 62 74 / Old Fools ile birlikte iki yapım, sezonun çift seans tahsisinin yüzde 87’sini kullanmış. Geriye kalan 56 yapıma sezon boyunca topu topu üç çift seans tarihi düşmüş.
84 90 62 74 / Old Fools’a yapılan tahsislerin de kendine özgü bir deseni var: Yapım sezonun her ayında ya iki gece üst üste programlanmış (12-13 Ekim, 2-3 Aralık, 16-17 Şubat, 26-27 Nisan) ya da bir pazar günü matine-suare çift seansla sahneye konmuş (9 Kasım, 25 Ocak, 29 Mart, 24 Mayıs). Sezonu kapatan hafta sonunda ise iki ayrıcalık birleşmiş: 6 Haziran Cumartesi çift seans, ertesi gün bir temsil daha. Tek hafta sonunda üç temsil. Bağımsız bir konuk yapımın değil, her ay yeniden kurulan bir mini turnenin mantığı bu. Üçüncü sıradaki Uykusuz Bir Rüya, Salim ise Ekim’den Mayıs’a sekiz ayın tamamında, Kasım dışında her ay ikişer kez sahnede; programın aksamayan omurgası, âdeta garanti kontenjanı. Tabloyu tamamlayan bir ayrıntı daha: 7 temsil yapan Khôra‘nın altı temsili pazartesi günlerine denk geliyor. Tek bir yapıma sezon boyu sabit bir haftalık gün açılması, ödenekli repertuvar tiyatrolarında bile ancak “yerleşik yapım” statüsündekilere tanınan bir ayrıcalık olsa gerek.
KARAR VEREN İLE YARARLANAN AYNI KİŞİ
Bu noktada belirsiz olan hiçbir şey yok; bilgi bizzat kurumun kendisinden geliyor. Dönemin Kadıköy Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürü Alişan Çapan, 2022’de Time Out İstanbul’a verdiği röportajda, Alan Kadıköy’ün açılış sezonu programının “Alan Kadıköy’ün tiyatro danışmanları Lerzan Pamir ve Serdar Biliş ile birlikte hazırladıkları bir seçkiden oluştuğunu” söylemişti. Yani programlamanın danışmanlarla birlikte yapıldığı bir şüphe ya da iddia değil; mekânın geçmişte dile getirdiği resmî bir beyan. Bu haber yazıldığı sırada Alan Kadıköy’ün web sitesinde Pamir ve Biliş’in halen mekânın danışmanı oldukları açıkça belirtiliyordu. Kadıköy Belediyesi de sorularımıza henüz yanıt vermemişti. Haber yayınlandıktan sonra, 12 Haziran günü öğle saatlerinde önce danışman adları çıkarıldı, ardından öğleden sonra Lerzan Pamir ve Serdar Biliş’in adının yanına “2021-2024 yılları arasında görev yapmıştır.” ibaresi eklendi. Bu değişikliğin ne zaman yapıldığı, daha önce neden herhangi bir açıklama yapılmadığı belirsiz. Tarihler doğru kabul edildiğinde dahi 2021 yılında Harika Şeyler Listesi’nin Alan Kadıköy’de prömiyer yaptığı ve kesintisiz olarak “en çok tahsis alan oyun” olarak Alan Kadıköy’ü kullandığı doğrulanıyor.
Sezonun en çok oynayan oyununun aynı zamanda en yoğun çift seans tahsisi alan yapım olması, isteyip de sahne alamayan toplulukların sayısının oldukça fazla olmasıyla birleşince soru işaretlerini artırıyor. Kamu kaynağıyla kurulan ve işletilen bir mekânın programlama yetkisini taşıyan birinin oyununun rekor düzeyde temsil yapması “dolaysız bir ayrıcalık” olarak yorumlanıyor. Bu durum yeni de değil, bilinmiyor da değil. Eleştiriler karşısında verilen yanıtlar da herkesin malumu: “Kapalı gişe oynuyor”, “Popüler oyun”, “Salonun dolması lazım” gibi gerekçeler, “sanatsal niteliği yüksek oyunların tercih edildiği” savunması ile birleşiyor. Ancak bunlar resmî olmayan görüşmelerde, kapalı kapılar ardında söylenen ifadeler. Başvuran tiyatro topluluklarına herhangi bir ret gerekçesi sunulmuyor, seçim kriterleri şeffaf biçimde paylaşılmıyor. “Karar süreçleri nasıl işliyor, eleme neye göre yapılıyor?” soruları yanıtsız kalıyor. İlan edilmiş, kamuoyuyla paylaşılmış bir ölçütler bütünü ve konuyla ilgili somut açıklama da bulunmuyor. Gişe başarısı bir veri olsa da, kamusal bir sahnenin varlık nedeninin gişe olamayacağı da sıklıkla dile geliyor. Ayrıca kabul edilmemiş, hiç sahne alamamış oyunların “gişe”si hakkında nasıl öngörüde bulunulduğu da anlaşılmıyor.
KADIKÖY BELEDİYESİ: SEYİRCİ TALEBİ YOĞUN OLAN OYUNLARA YER VERDİK
Kuruluş döneminde gururla anlatılan, halen izlerine Alan Kadıköy’ün web sitesinde rastlanan katılımcı süreçlerden eser kalmamış durumda. Başta Kadıköy Tiyatrolar Platformu olmak üzere, o süreçte yer alan tiyatro topluluklarının hemen hiçbirinin bugün bu sahnede oyun oynayamaması bazı soruları gündeme getiriyor. Bu dosya kapsamında Kadıköy Belediyesi’ne yazılı olarak sorularımızı ilettik: Oyunlar hangi kurul tarafından, hangi ölçütlerle belirleniyor? Danışmanlara ücret ödeniyor mu, danışman sözleşmelerinin kapsamı ne? Programı belirleyen danışmanın yönettiği yapıma tüm temsillerin yüzde 14’ünün tahsis edilmesi karşısında çıkar çatışmasını önleyecek bir yöntem uygulanıyor mu? Harika Şeyler Listesi‘ne beş yıl boyunca sağlanan maddi ve ayni katkıların toplamı nedir? 2025-26 sezonu için kaç topluluk başvurdu, kaçı hangi gerekçeyle reddedildi? Ve sitede hâlâ duran o cümlenin muhatabı olarak: Kadıköy Tiyatrolar Platformu üyesi kaç topluluk bu sezon Alan Kadıköy’de sahne aldı?
Kadıköy Belediyesi “sahnelenecek oyunlara hangi kurul tarafından nasıl karar verildiği, hangi kriterlerin kullanıldığı” sorusuna yanıt vermek yerine tek argüman olarak üç oyunun “sold out” olması ve “popülerlik” gerekçesini ileri sürdü. Lerzan Pamir ve Serdar Biliş’le nasıl bir anlaşma yapıldığı, nasıl bir hizmet alındığı konusunda da detay vermedi, bu sözleşmenin 2024-25 sezonunda sona erdiğini ifade etti. Söz konusu oyuna, danışmanlık dönemi boyunca yapılan ve sonrasında devam eden tahsisler konusunda ise “bir bağlantısı yok” açıklaması yaptı. “2025-26 sezonu için Alan Kadıköy e başvuran toplam topluluk ve yapım sayısı kaçtır; kaç tiyatro topluluğunun başvurusu reddedilmiştir? Gerekçe olarak ne söylenmiştir? “Kadıköy Tiyatrolar Platformu’nun ve farklı alanlardan tiyatrocuların görüş ve önerileri dikkate alınarak hazırlanan Alan Kadıköy, dünyadaki örnekleri dikkate alınarak projelendirildi.” ifadesi halen Alan Kadıköy’ün sitesinde yer almaktadır: Kadıköy Tiyatrolar Platformu üyesi kaç tiyatro topluluğu bu sezon Alan Kadıköy’de sahne almıştır?” sorularımızı ise yanıtsız bıraktı.
Kadıköy Belediyesi’nin açıklaması virgülüne dokunmadan şöyle:
KADIKÖY BELEDİYESİ’NDEN AÇIKLAMA
“Alan Kadıköy açıldığı dönemde Lerzan Pamir ve Serdar Biliş, bu kültür merkezi için danışmanlık yapmıştır. Ancak 2023-2024 sezon sonu itibariyle yollar ayrılmıştır. 2024-2025 sezon başı itibariyle Alan Kadıköy için başvurular Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürlüğüne bağlı tüm kültür merkezleri ile birlikte Kadıköy Belediyesi web sitesi üzerinden yapılmaktadır. Lerzan Pamir’in oyunun yönetmeni olması ile oyunun Alan Kadıköy’de sahne almasının herhangi bir ilişkisi bulunmamaktadır. Seyirci karşılığı olan, tüm gösterimleri ‘sold out’ olan her oyuna kültür merkezimizde yer verilmektedir. Alan Kadıköy bir kamu sahnesidir ve halkın ilgisi elbette göz önünde bulundurulur. Portalda veya bilet satış sitelerinde Alan Kadıköy yazması, oyunun ilgili tarihte bu sahnede oynadığını ifade eder. Başkaca bir anlam taşımaz. Adı geçen üç oyun da Alan Kadıköy seyircisi tarafından sold out yapılan oyunlardır. Seyirci talebi çok yoğun olan oyunlara yer vermek halkın talebini dikkate almaktır. Başkaca bir anlamı yoktur. İlgi gören başka oyunlara da aynı şekilde yer verilir. Adı geçen üç oyun da Alan Kadıköy seyircisi tarafından sold out yapılan oyunlardır. Seyirci talebi çok yoğun olan oyunlara yer vermek halkın talebini dikkate almaktır. Başkaca bir anlamı yoktur. İlgi gören başka oyunlara da aynı şekilde yer verilir. • Kültür Sanat ve Sosyal İşler Müdürlüğü”
Kadıköy Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürü Bilal Gezen, 14 Haziran’da gelen bu yanıtın ardından 15 Haziran Pazartesi günü mail ile yeni bir yanıt dosyası iletti. Önceki yanıtta yanıtlanmamış olan 2 sorunun yanıtı ise bu mailde yer aldı. Yine virgülüne dokunmadan soru ve yanıtları yayınlıyoruz.
Soru: Alan Kadıköy’ün sezonluk program akışına dahil olacak yapımlar hangi başvuru süreciyle, hangi yazılı kriterler ışığında ve hangi onay halkasından geçerek seçilmektedir? 2025-26 sezonu için Alan Kadıköy’e başvuran toplam topluluk ve yapım sayısı kaçtır; kaç tiyatro topluluğunun başvurusu reddedilmiştir? Gerekçe olarak ne söylenmiştir?
Cevap: Tiyatro başvuruları, başvuru dönemlerinde yapılır. Tahsis usulü yer verilir. Oyunun sahneye uygunluğu (dekor, büyüklük, ses, ışık düzeni vs.), seyircilerin ilgisi, dönemsel olarak değişen kurullarla değerlendirilir. Alan Kadıköy’ün amacı, kamusal hizmet sunmaktır.
Soru: “Kadıköy Tiyatrolar Platformu’nun ve farklı alanlardan tiyatrocuların görüş ve önerileri dikkate alınarak hazırlanan Alan Kadıköy, dünyadaki örnekleri dikkate alınarak projelendirildi.” ifadesi halen Alan Kadıköy’ün sitesinde yer almaktadır. Kadıköy Tiyatrolar Platformu üyesi kaç tiyatro topluluğu bu sezon Alan Kadıköy’de sahne almıştır?
Cevap: Alan Kadıköy programları kişilere değil, oyunlara göre düzenlenir. Dolayısıyla bu soru anlamlı değildir.
Bu iki açıklamadan anlaşılacağı üzere Kadıköy Belediyesi Alan Kadıköy’ün sahne tahsisi ile ilgili olarak “bilet satışlarının yüksek olmasını” gösteriyor ve tek “kriter” olarak bunu sunuyor. Oyunların bilet satışları ile ilgili herhangi bir veri iletilmediği için daha “az tahsis yapılanlar”a dair bir verimiz yok. “Hiç sahne alamamış oyunların gişe başarısızlıklarının nasıl ölçüldüğü” sorusu da hâlâ ortada duruyor. Oyunun teknik ve sanatsal yeterliliklerine vurgu yapılmıyor, teknik konular bakımından “sahneye uygunluğu” kriteri ifade ediliyor. Alan Kadıköy projesinin birlikte geliştirildiği Kadıköy Tiyatrolar Platformu’yla ilgili sorumuz “anlamlı” bulunmadığı için yanıtlanmamış, başvuru ve ret sayılarıyla ilgili bilgi yine verilmemiş.
Tiyatrocuların katılımıyla tasarlanmış, mimarisi övgüyü hak eden, kamunun parasıyla yapılmış bir sahneye dair veriler, eleştiriler ve Kadıköy Belediyesi’nin yanıtı böyle. Bu, tek bir oyunun ya da tek bir ismin meselesi değil; kamu kaynağının denetimsiz biçimde kullanılmasının hikâyesi.
Adı “Alan” olan bir sahnenin kapısında bunca tiyatro beklerken sormadan edemiyoruz: Kamusal bir alan, gerekçesiz ve şeffaf olmayan biçimde bazı tiyatro topluluklarına kapatıldığında, ona hâlâ “alan” diyebilir miyiz?
- EK NOT: Haber yayınlandıktan sonra, 12 Haziran 2026 Cuma günü öğleden sonra Alan Kadıköy’ün web sitesindeki “Hakkımızda” bölümü değiştirildi ve burada yer alan “Danışmanlar: Metin DENİZ, Lerzan PAMİR, Serdar BİLİŞ” bilgisi tamamen kaldırıldı. 12 Haziran Cuma günü bu değişiklik yapılmadan önceki kayda webarchive.org‘dan erişebilirsiniz. Daha sonra aynı bölüme şu ifadeler eklendi.
“Danışmanlar
Metin Deniz – [Sergi danışmanı / 2021-2024 yılları arasında görev yapmıştır.] Lerzan Pamir – [Sahne danışmanı / 2021-2024 yılları arasında görev yapmıştır.] Serdar Biliş – [Sahne danışmanı / 2021-2024 yılları arasında görev yapmıştır.]”
