Şuan Okunan
Perde Arkası: Sahneyi birlikte var etmek

Perde Arkası: Sahneyi birlikte var etmek

Avatar fotoğrafı
Perde Arkası: Sahneyi birlikte var etmek
DİLAN AYDEMİR

Bir cinayet, sahnelenmekte olan bir müzikali durdurmaya yeter mi? Perde Arkası‘nda bu sorunun yanıtı, katilin kim olduğundan neredeyse daha karmaşık. ODTÜ Müzikal Topluluğu The Company Musicals, bir cinayet soruşturmasının çevresinde gelişen olaylarla tiyatro dünyasının rekabetlerini, tutkularını ve çelişkilerini mizahi bir anlatıya dönüştürüyor.

John Kander’in müziği, Fred Ebb’in şarkı sözleri ve Rupert Holmes’un metniyle şekillenen, Peter Stone’un özgün metni ve fikrinden hareketle geliştirilen Curtains, Türkçede Perde Arkası adıyla sahneleniyor ve 1959 yılının Boston’unda geçiyor. Broadway’e gitmeye hazırlanan, pek de başarılı bulunmayan bir müzikalin Boston’daki açılış gecesi, başrol oyuncusu Jessica Cranshaw’ın selamlamada yere yığılıp şüpheli biçimde hayatını kaybetmesiyle bir cinayet soruşturmasına dönüşüyor. Soruşturmayı üstlenen dedektif Frank Cioffi, mesleğinin gerektirdiği ciddiyetin yanında tiyatroya duyduğu hayranlıkla da öne çıkıyor. Kumpanyanın bütün üyeleri şüpheli durumuna düşerken provalar, sorgulamalar ve kulisteki hesaplaşmalar birbirine karışıyor.

Cinayetin ardından yaşananlar, kumpanyanın zaten karmaşık olan ilişkilerini iyice açığa çıkarıyor. Yapımcı Carmen Bernstein gösterinin geleceğini kurtarmaya çalışırken söz yazarı Georgia Hendricks ile besteci Aaron Fox’un geçmişten taşıdıkları kırgınlıklar yeniden su yüzüne çıkıyor. Oyuncu Niki Harris ile Cioffi arasında gelişen yakınlık ise dedektifin mesleki sorumluluklarıyla tiyatroya duyduğu ilgiyi karşı karşıya getiriyor. Herkesin sakladığı bir şeylerin bulunduğu bu ortamda, katilin kim olduğu kadar gösterinin yeniden sahnelenip sahnelenemeyeceği de merak konusu hâline geliyor.

perde arkasi 3

Perde Arkası, polisiyenin yarattığı gerilimi tiyatro dünyasına yönelttiği ironik bakışla dengeliyor. Oyunun içinde başka bir oyunun bulunması, sahnede sergilenenlerle kuliste yaşananlar arasındaki ayrımı bulanıklaştırırken karakterlerin birbirlerinden sakladıkları sırlar da mizahı besliyor. Üstelik bu taşlamadan tiyatro eleştirmenleri de nasibini alıyor. “Kim İster Ki?” adlı müzikal bölümde, olumsuz değerlendirmelere öfkelenen kumpanyanın olumlu eleştiriler karşısında değişen tutumu, sanatçı ile eleştirmen arasındaki ilişkinin çelişkilerini açığa çıkarıyor. Tiyatro eleştirmeni Daryl Grady’nin varlığıyla da belirginleşen bu yaklaşım, eleştirmenin konumunu sorgulamaya açıyor. Zira eleştirmen, değerlendirdiği sanatın bütünüyle dışında duran bir otorite değil, onunla sürekli ilişki içinde bulunan bir özne. Başkalarının üretimini sorgulayan bakışın kendisinin de sorgulanabilmesi gerekiyor. Eserin bu ilişkiyi mizah aracılığıyla ele alması, tiyatronun kendi üzerine düşünmesine de alan açıyor.

Emir Gümüş’ün drama yönetmenliğinde sahnelenen yapımda kalabalık oyuncu kadrosunun yakaladığı ritim öne çıkıyor. Polisiye anlatının gerilimi ile müzikal komedinin hareketli yapısı arasındaki geçişler, oyuncuların birbirleriyle kurdukları ilişki sayesinde akıcılığını koruyor. Uzun diyalogların ve yoğun koreografilerin iç içe geçtiği sahnelerde asıl etkileyici olan, ezberin eksiksizliğinden çok, bu hazırlığın oyunculuklara kazandırdığı rahatlık. Oyunculuğun niteliği, repliğin nasıl söylendiği kadar karşısındaki oyuncunun verdiği tepkinin nasıl karşılandığında da kendisini gösteriyor. Bir cinayet soruşturmasının ciddiyetiyle kumpanyanın kendi içindeki çekişmelerinin yan yana gelmesi, mizahı sözcüklerin ötesine, karakterlerin yaşadıkları durumlara taşıyor. Oyuncuların komik olanı özellikle vurgulamak yerine olayların akışı içinde karşılamaları, mizahın yapaylaşmasını önlüyor. Repliklerin zamanlaması ve karşılıklı tepkiler de gerilim ile komedinin birbirini kesintiye uğratmadan ilerlemesini sağlıyor.

Eylül Sevil Kurada’nın müzik yönetmenliği ve orkestra şefliğinde yürütülen çalışma, gösterinin temposunu belirleyen unsurlardan biri. Orkestranın oyunculuk ve koreografiyle yakaladığı uyum, müzikal bölümlerin anlatıdan kopmasını önlüyor. Şarkıların Türkçeye aktarımındaki özen ise ayrıca değerlendirilmeyi hak ediyor. Bir müzikalin çevirisi, sözcüklerin karşılıklarını bulmanın ötesinde anlamı, ritmi ve karakterlerin söyleyiş biçimlerini yeni bir dilde kurmayı gerektiriyor. Perde Arkası’nda sözcük seçimlerinin doğallığı, eserin mizahi dilinin korunması ve Türkçe sözlerin melodilerle uyumu, çevirinin başarısını ortaya koyuyor. Şarkılar, çevrilmiş olmanın ağırlığını hissettirmeden Türkçenin anlatım olanaklarından yararlanıyor. Özellikle mizahın müzikal akışı bozmadan aktarılması, çeviri ekibinin emeğini daha da değerli kılıyor.

Kostüm ve dekor tasarımları da eserin geçtiği dönemin atmosferini seyirciye aktarmakta başarılı. 1950’lerin sonlarına özgü estetik anlayışın izlerini taşıyan kostümler, karakterlerin yaşadıkları dönemin görsel özelliklerini yansıtırken dekor tasarımı kumpanyanın içinde bulunduğu tiyatro ortamını tamamlıyor. Tasarımların tarihsel bağlamla kurduğu ilişki sayesinde 1959 Boston’u, metinde belirtilen bir zaman ve mekân olmanın ötesine geçiyor.

perde arkası 1

Oyunun kendi içinde bir tiyatro topluluğunun ayakta kalma mücadelesini anlatmasıyla The Company Musicals’ın üretimi arasında da ilginç bir yakınlık bulunuyor. Eserde yinelenen “Aynı Teknede” adlı müzikal bölüm, birbirinden farklı beklentilere sahip karakterleri ortak bir kaderde buluştururken öğrencilerin çalışması da bu düşünceyi başka bir açıdan anlamlandırıyor. Yaklaşık bir yıllık hazırlığın ardından seyirciyle buluşan yapımda oyunculuk, müzik, dans ve teknik çalışmaların birbirini tamamlaması, tiyatronun kolektif niteliğini somutlaştırıyor. Daha önceki yapımlarında da nitelikli işler ortaya koyan The Company Musicals’ın başarısını öğrenci topluluğu olması nedeniyle şaşırtıcı bulmak ise haksızlık olur. Amatörlüğün sanatsal yetersizlikle eş tutulamayacağını hatırlatan bu çalışma, ortaya konan emeğin niteliğiyle değerlendirilmeyi hak ediyor. Salondaki coşkunun bir bölümünü üniversite çevresinin topluluğa duyduğu yakınlıkla açıklamak mümkün olsa da gösterinin etkisini yalnızca bu yakınlığa bağlamak, izlenen performansın hakkını vermemek olur. Perde Arkası, farklı yaratıcı alanların birbirini beslediği, bireysel yeteneklerin ortak bir üretimde anlam kazandığı bir müzikal.

Ne var ki sahnedeki bu başarının, temsilin gerçekleştiği mekânın erişilebilirlik koşullarında karşılık bulduğunu söylemek mümkün değil. ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezi Kemal Kurdaş Salonu’nda, tekerlekli sandalye kullanan bir seyirci olarak salona girişte ve çıkışta çok sayıda basamağı ancak öğrencilerin fiziksel desteğiyle aşabildim. Daha önce Mimarlık Amfisi’nde de benzer güçlüklerle karşılaşmış olmam, üniversitenin erişilebilirlik koşullarını ciddi biçimde sorgulamayı gerektiriyor. Öğrencilerin gösterdiği özen ve dayanışma her türlü takdiri hak etse de bir devlet üniversitesinin sorumluluğu onların özverisine bırakılamaz. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un 3. maddesi erişilebilirliği güvenli ve bağımsız kullanım üzerinden tanımlarken 7. maddesi ile Geçici 2. maddesi yapıların erişilebilirliğine ilişkin yükümlülükleri düzenliyor. BM Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme’nin 9. ve 30. maddeleri ise fiziksel çevreye erişimi ve kültürel yaşama eşit katılımı güvence altına alıyor. Birkaç saatliğine gelen bir seyirci böylesine ciddi güçlüklerle karşılaşıyorsa eğitim hayatını bu kampüste sürdüren engelli öğrencilerin hangi koşullarla karşı karşıya kalabileceğini de sormak gerekiyor.

ODTÜ Rektörlüğü’ne soruyoruz: Üniversitenin kültürel etkinlik mekânları en son ne zaman erişilebilirlik denetiminden geçti? Mevcut eksikliklerin giderilmesi için hangi adımlar atıldı? Üniversite yönetimini kamuoyuna açık bir açıklama yapmaya ve somut bir iyileştirme takvimi paylaşmaya davet ediyoruz. Erişilebilirlik bir tercih değil, yasal bir yükümlülüktür. Sahneden.net, bu yükümlülüğün yerine getirilmesi için atılacak adımların ve gerçekleştirilecek düzenlemelerin de takipçisi olacaktır.

KAYNAKLAR

• 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun – T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — Madde 3, 7 ve Geçici Madde 2.

• BM Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme – Tam Metin — Madde 9 ve 30.

• Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği

Kreosus yazı sonu görseller

 


Tüm Hakları Saklıdır 2024 - Tasarım: Merhaba Grafik