Kurdish Monitoring: Kürt kültürüne baskı 2025’te de sürdü
Kurdish Monitoring, 2025 yılı boyunca Türkiye’de Kürt dili ve kültürüne yönelik yaşanan ihlalleri belgeleyen 2025 Yıllık Raporu’nu yayımladı. Rapora göre yıl içinde kültür-sanat alanında 18 ihlal kayıt altına alındı. Rapor Türkçe, Kürtçe ve İngilizce olmak üzere üç dilde hazırlandı.
Kürt Dil Haklarını İzleme ve Raporlama Platformu tarafından hazırlanan “Türkiye’de Kürt Dili ve Kültürüne Yönelik Sistematik İhlaller Raporu”, Türkiye’de Kürt dili ve kültürüne yönelik baskıların münferit vakalar olmaktan çıkıp, kamusal alanın her hücresine sirayet eden sistematik bir politika haline geldiğini ortaya koydu. Kurdish Monitoring 2025 Raporu’na göre dil yasakları sadece sokakta değil, TBMM’den üniversite kampüslerine kadar hayatın her alanında görüldü. Hakkâri’de sokakta şarkı söyleyen gençlerin gözaltına alınmasından Amedspor forması üzerindeki “Hebûn” (Varoluş) ibaresinin yasaklanmasına kadar uzanan geniş bir ihlal yelpazesi ortaya konuldu. Raporda, Antalya Valiliği’nin sokak düğünlerini yasaklaması gibi idari kararların, fiili olarak Kürt kültürel pratiklerini hedef aldığı da ifade edildi.
KÜLTÜR SANATA YÖNELİK BASKILAR
Rapora göre, 2025 yılı içinde kültür ve sanat etkinlikleri, yerel mülki amirlerin “uygun görmeme” kararlarıyla son dakikada engellendi. Kitaplar ve edebi çalışmalar, “siyasi içerik” veya “örgüt propagandası” gibi gerekçelerle hedef alındı. Sansür dalgası dijital platformlara ve kamusal alanlardaki sanatsal figürlere kadar uzandı. Raporda kültür-sanat odaklı olarak öne çıkan bazı bulgular şöyle:
- Koma Amed’in İstanbul Küçükçekmece’de vereceği konser, kaymakamlık tarafından konserin gerçekleştirileceği gün yasaklandı.
- Van’da Nupelda Tiyatro’nun “Ma Diz Yek E!” adlı Kürtçe oyunu, tüm başvurulara rağmen Van Devlet Tiyatrosu sahnesinde yer bulamadı.
- Seyda Perinçek’in Japonya’daki konseri, Türk konsolosluğunun girişimiyle iptal edildi ve sanatçı sınır dışı edildi.
- Diyarbakır’daki Kürt Edebiyatçılar Derneği’ne düzenlenen baskında 150 kitap ve 1500 gazeteye el konuldu. İzmir’de ise Jîn Art Sanat Evi’ne yapılan baskında kitaplara ve bilgisayarlara el konularak yazı tahtasına Türk bayrağı çizildi.
- Muş Alparslan Üniversitesi’nde bir akademisyene, dersinde Kültür Bakanlığı onaylı Kürtçe şiir kitaplarını okuttuğu gerekçesiyle soruşturma açıldı.
- Kürtçe eğitim materyali “Hînker” kitabının yazarları Mevlüt Aykoç, Sami Tan, Ronahî Önen ve Sadık Varlı gözaltına alındı.
- Awazê Çiya müzik grubunun “Dara Jiyanê” albümü, Ankara 4. Sulh Ceza Mahkemesi kararıyla Türkiye’de Spotify üzerinden erişime engellendi.
- Diyarbakır Gazi Caddesi’nde kaldırımlara işlenen klasik Kürt şairlerinin (Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran vb.) beyitleri saldırıya uğradıktan sonra belediye tarafından kaldırılıp direklere asıldı.
- Sanatçı Kasım Taşdoğan, seslendirdiği üç Kürtçe şarkı nedeniyle “örgüt propagandası” iddiasıyla 30 ay hapis cezasına çarptırıldı.
- Erzincan Yüksek Güvenlikli Cezaevi’nde bir mahpusa, defterindeki Kürtçe şarkı sözleri nedeniyle 11 gün hücre cezası verildi. Şırnak T Tipi Cezaevi’nde mahpuslara “Mem û Zîn” dışında Kürtçe kitap verilmediği raporlandı.