Zübük: Beş oyuncu, bir Zübük ve bitmeyen tanıdıklık

TAMER YILMAZ

Aziz Nesin’in 1961 yılında yayımlanan Zübük: Kağnı Gölgesindeki İt romanı, fırsatçı ve çıkarcı bir siyasetçinin ortaya çıkmasını ve varlığını sürdürmesini sağlayan toplumsal ilişkileri, çıkar ortaklıklarını ve kolektif sorumluluğu anlatır. Kartal Tibet’in 1980 yılında Kemal Sunal’ın oyunculuğuyla sinemaya taşıdığı Zübük karakteri yıllar içinde bu toplumsal tipin belleğimizdeki karşılığına dönüştü. Aradan geçen zamana rağmen Zübük’ün hâlâ tanıdık gelmesi, Aziz Nesin’in kurduğu dünyanın güncelliğini korumasından.

Düşkapanı Sanat Merkezi’nin sahneye taşıdığı Zübük bu hikâyeyi beş oyuncunun enerjisiyle yeniden yorumluyor. Yönetmen Erdem Ulusal’ın oyuncu olarak da yer aldığı yapımda, oyuncuların kadın karakterler de dahil farklı karakterleri canlandırması oyunun en canlı taraflarından biri. Karakterler arasındaki hızlı geçişler etkiyi güçlendirirken, müziğin oyuncular tarafından sahne üzerinde canlı olarak üretilmesi de hareketli anlatımın bir parçası.

Oyunun temel dramaturjik önermesi, Zübük’ün yalnızca belli bir siyasi kişiliğe ya da çevreye ait olmadığı; hepimizin içinde bir zübüklük taşıdığı düşüncesi üzerine kuruluyor. Bu yaklaşım, Aziz Nesin’in romanındaki toplumsal sorumluluk meselesiyle de örtüşüyor. Ancak oyunun güncel göndermelerle kurduğu bazı sahnelerde mizahın ve siyasi taşlamanın daha çok mevcut iktidar kesimine yönelmesi, bu önermeyle bir gerilim yaratıyor. Oyunun sonunda vurgulanan “Hepimiz zübüğüz” düşüncesi ise yeniden yapımın temel iddiasını hatırlatıyor. Bu iddianın sahne boyunca daha dengeli bir dramaturjik karşılık bulması, oyunun eleştirel etkisini güçlendirebilirdi.

Aziz Nesin’in metninin bugün de karşılık bulması, yalnızca geçmişteki siyasi figürleri hatırlatmasından kaynaklanmıyor. Oyundaki çıkar ilişkileri, kolayca değişen saf tutuşlar ve kişisel menfaatler üzerinden kurulan toplumsal düzen, günümüz seyircisinin de tanıyabileceği bir dünya sunuyor. Yapım, bu tanışıklığı güncel göndermelerle sahneye taşıyor.

Sahnede yer alan beş küp, oyunun farklı mekânlarını kurmak için yeterli bir araç olarak kullanılıyor. Bu yalınlık, yapımın anlatım biçimiyle uyumlu. Brechtyen yaklaşım sahne tasarımıyla birlikte karakterler arasında geçişlerin görünür biçimde yapılmasında, oyuncuların zaman zaman rollerinden çıkarak kendi oyuncu kimlikleriyle seyirciye dönmesinde kendini gösteriyor. Teatral yanılsamanın bilinçli olarak kırıldığı bu tutum, seyircinin hikâyenin sahnede nasıl kurulduğunu izlemesini sağlıyor.

Canlı müzik yapılan bir oyunda, sahne geçişleri ve kostüm değişikliklerinin kayıttan müzik eşliğinde yapılması yerine müzisyen oyuncular tarafından karşılanması ya da sahne üzerinde anlamlı bir eyleme dönüştürülmesi bütünlüğü daha da güçlendirebilirdi.

İki perde ve yaklaşık 100 dakikalık süresiyle Zübük, seyirciyi yormadan ilerleyen, oyunculuk enerjisini merkezine alan bir sahneleme. Yer yer dramaturjik dengesizlikler taşısa da tanıdık bir metni farklı bir sahne diliyle yeniden ele alması ve oyuncuların kolektif performansıyla canlı bir tiyatro deneyimi sunması bakımından dikkate değer.

*Zübük, 15 Kasım Pazar saat 18.00 ve 18 Kasım Çarşamba saat 20.00’de Düşkapanı Sanat Merkezi Necdet Ersan Sahnesi’nde izlenebilir. Biletler Biletinial‘da.

“Zübük”

Yazan: Aziz Nesin

Yöneten: Erdem Ulusal

Reji Asistanı: Günnür Ege Bilgin

Işık&Efekt: Alper Cihan Sözen

Dekor&Kostüm: Ebru Ersan

İki perde, 100 dakika